از تاریکی به روشنایی

جنگ تحمیلی آمریکا علیه ایران جنگی که توسط آمریکا علیه ایران آغاز شده، بحرانی را به وجود آورده است که نظم بین‌المللی را به بوته آزمایش گذاشته است. این بحران نتیجه دهه‌ها اختلافات سیاسی، تحریم‌های اقتصادی و فشار امنیتی بر ایران است. طبیعتاً، جنگ فعلی باید در چارچوب وسیع‌تری بررسی شود. این چارچوب نه تنها خود جنگ، بلکه نحوه برخورد جامعه بین‌المللی با مفاهیم حاکمیت، حق دفاع از خود و مسئولیت دولت‌ها در قبال پیامدهای تصمیمات نظامی را نیز در بر می‌گیرد. با توجه به سوالات مهمی که این بحران و سابقه طولانی تحریم‌های اقتصادی مطرح کرده است، پیامدهای آنها فراتر از ساختار سیاسی است و بر زندگی مردم تأثیر می‌گذارد. بنابراین، ادعاهای مربوط به حمایت از حقوق بشر تنها زمانی اعتبار پیدا می‌کنند که استانداردهای آنها به طور مداوم در موقعیت‌های مختلف اعمال شود. اگر حقوق بشر یک اصل جهانی است، نباید فقط زمانی به آنها استناد شود که با اهداف سیاسی یک قدرت بزرگ همسو باشند. همین امر در مورد مخالفت با جنگ نیز صدق می‌کند. اگر دولت‌های غربی واقعاً مخالف تشدید جنگ‌ها بودند، انتظار می‌رفت که مخالفت خود را قبل از شروع درگ...

آیا حقوق بشر یک ابزا ر  سیاسی است؟ فعالان حقوق بشر سال‌هاست که درباره فلسطین صحبت می‌کنند، اما فاصله بین حرف و عمل به اندازه خونی است که روزانه در فلسطین ریخته می‌شود. سازمان‌های بین‌المللی گزارش‌ها را منتشر می‌کنند، کنفرانس‌ها را برگزار می‌کنند، قطعنامه‌ها را تصویب می‌کنند و دولت‌ها یکی پس از دیگری بیانیه صادر می‌کنند. اما اگر همه این سازوکارهای بین‌المللی برای متوقف کردن کشتار مداوم غیرنظامیان ناتوان هستند، باید بپرسیم: هدف این نهادها در وهله اول چیست؟ شکی نیست که اسناد، گزارش‌ها و هشدارهای متعددی در مورد قتل عام فلسطینیان توسط اسرائیل وجود دارد. حتی سازمان‌های حقوق بشر سال‌هاست که گزارش‌های متعددی در مورد این فاجعه و نقض حقوق فلسطینیان منتشر می‌کنند. اما چه چیزی تغییر کرده است؟ هیچ چیز؛ برعکس، مردم فقط از مبارزات قدرت خسته شده‌اند. زیرا تا زمانی که طرف مقابل ضعیف باشد، قوانین بین‌المللی جدی گرفته می‌شود. اما وقتی یک متحد قدرتمند، منافع استراتژیک، قراردادهای نظامی و نفوذ سیاسی در خطر باشد، اصولی که آنها با شور و شوق از آنها دفاع می‌کنند، قربانی منافع شخصی پشت درهای بستە پنهان می...

زورگویی آمریکا امروزه نه تنها جهان در بحران است، بلکه یکی از قدرتمندترین بازیگران آن هنوز معتقد است که حق تعیین سرنوشت دیگران را دارد. واشنگتن همیشه از «نظم جهانی» صحبت کرده است، اما سؤال این است: نظم برای چه کسی؟ و چه قوانینی اعمال می‌شود؟ به محض اینکه قوانین به نفع آمریکا باشند، صحبت از قانون و نظم می‌شود؛ به محض اینکه این قوانین با منافع واشنگتن در تضاد باشند، ناگهان «منافع ملی آمریکا» اهمیت پیدا می‌کنند. این تناقض دیگر نمی‌تواند پشت کلمات زیبا پنهان شود. آمریکا خود را یک قدرت جهانی می‌نامد، اما جهان را نمی‌توان ملک خصوصی آن دانست. هیچ پرچمی آن‌قدر مقدس نیست که حامل آن حق تعیین سرنوشت سایر ملت‌ها را داشته باشد. هیچ ارتشی آن‌قدر قدرتمند نیست که قانون بتواند برای همیشه جایگزین خشونت شود. و هیچ اقتصادی آن‌قدر بزرگ نیست که بتواند از تحریم، فشار و تهدید به‌عنوان ابزارهای مشروع برای دستیابی به سلطه جهانی استفاده کند. مشکل فقط به ترامپ محدود نمی‌شود. رفتار دمدمی‌مزاج و پرخاشگر ترامپ شاید بی‌رحمانه‌ترین جنبه این سیاست را آشکار کرده باشد، اما در پشت آن ساختاری نهفته است که به قدرت آمریکا بر...

مانور سیاسی اردوغان تقریباً همزمان با انتخابات آغاز شد. اردوغان دوباره جنجال به پا کرده است؛ او بار دیگر اسرائیل را در کانون توجه قرار داده است. اما این بار، بهتر است از هیاهو فاصله بگیریم و ببینیم پشت صحنه  چه می‌گذرد. اردوغان سیاست را خوب می‌شناسد. او می‌داند در منطقه‌ای که مسئله فلسطین و اسرائیل برای میلیون‌ها مسلمان حساس است، ایستادن پشت تریبون و حمله به اسرائیل می‌تواند یک سیاستمدار را به عنوان «مدافع مسلمانان» و حتی یک قهرمان منطقه‌ای جلوه دهد. این تصویری است که اردوغان سال‌هاست سعی در ایجاد آن برای خود دارد. اما سیاست فقط حرف زدن نیست؛ بلکه زمان‌بندی هم هست. هرگاه فضای سیاسی به انتخابات نزدیک می‌شود، ناگهان همان پرونده‌های قدیمی دوباره باز می‌شوند. دوباره در سخنرانی‌ها از اسرائیل نام برده می‌شود، لحن تندتر می‌شود و فضای سیاسی رنگ دیگری به خود می‌گیرد. آیا این تصادفی است؟ البته که نه!  زیرا سیاستمداری که سال‌ها در قدرت بوده، بهتر از هر کسی می‌داند چه چیزی را و چه زمانی روی میز بگذارد. مشکل این است که مردم دیگر فقط به کلمات نگاه نمی‌کنند؛ آنها به زمان‌بندی نیز نگاه می‌کن...

دشمن کجاست؟ برخی از دولت‌ها، وقتی با سوالات عمومی مواجه می‌شوند، به جای پاسخگویی، دشمن‌تراشی می‌کنند. این یک راه آسان برای فرار از مسئولیت است، زیرا پاسخگویی به معنای پذیرش اشتباهات، توضیح عملکرد و تحمل انتقادات است. اما وقتی همه مشکلات را می‌توان به «دشمن» نسبت داد، نیازی به صحبت در مورد ریشه مشکلات نیست. هزینه‌ها، فساد و ناکارآمدی نتیجه توطئه می‌شوند. نارضایتی عمومی به تحریک خارجی تبدیل می‌شود. منتقدان به عوامل خارجی تبدیل می‌شوند و رقبای سیاسی به تهدیدهایی برای امنیت ملی تبدیل می‌شوند. مشکل از زمانی شروع می‌شود که این روایت از سیاست خارجی به سیاست داخلی منتقل می‌شود، جایی که دولت مخالفان را به عنوان دشمن به جای رقیب معرفی می‌کند. ترکیه امروز نمونه بارز این امر است. سال‌هاست که رجب طیب اردوغان سیاست خود را با ترکیبی از ملی‌گرایی، امنیت و هشدار در مورد تهدیدات داخلی و خارجی دنبال می‌کند. البته ترکیه با تهدیدات امنیتی واقعی، گروه‌های مسلح گرفته تا جنگ‌های اطراف مرزهای خود، روبرو بوده است. بنابراین نمی‌توان همه تهدیدات را ساختگی دانست. با این حال، مشکل زمانی تشدید می‌شود که از «تهدید ام...

قدرت بدون مسئولیت واقعاً غم‌انگیز است که سرنوشت میلیون‌ها انسان در دستان کسانی قرار دارد که سال‌ها میان غرور، ترس، جاه‌طلبی و توهم قدرت در نوسان بوده‌اند. کسانی که حتی نمی‌توانند خشم خود را مهار کنند، اجازه دارند سرنوشت میلیون‌ها نفر را تعیین کنند و بعد، از آزادی ملت‌ها سخن بگویند. بدتر از آن، می‌توانند با یک امضا ده‌ها هزار انسان را راهی جنگ کنند و سپس برای خود عناوینی چون «رهبر»، «مدیر»، «قهرمان ملی» یا حتی «مورخ» بسازند. اما زمان، عناوین و افتخارات، همگی زودگذرند. با این حال، برخی صاحبان قدرت می‌توانند در مدت کوتاهی جهان را به ورطه‌ای خونین بکشانند. آنها ملت‌ها را همچون ارتش‌های خصوصی خود می‌بینند، نسل‌های آینده را گروگان تصمیم‌های امروز می‌کنند و خون بی‌گناهان را به امضای خود بر تاریخ تبدیل می‌کنند. و شاید دردناک‌ترین بخش ماجرا این باشد که جاه‌طلبی، گاهی آنها را به این باور می‌رساند که قدرت بیشتر، یعنی حق بیشتر برای تحمیل اراده. اما حقیقت درست برعکس است: هرچه قدرت بیشتر باشد، مسئولیت نیز باید بیشتر باشد. با این حال، در جهان ما اغلب عکس این اتفاق رخ می‌دهد. هرچه قدرت بیشتر می‌شود، پ...

شهرت بدون شخصیت برای من، ارزش یک هنرمند صرفاً در صدای خوب، اجرای خوب، شهرت یا ثروت نهفته نیست. یک هنرمند تنها زمانی واقعاً ارزشمند است که علاوه بر هنرش، شخصیت انسانی نیز داشته باشد. با این حال، گاهی اوقات مردم آنقدر در شهرت خود غرق می‌شوند که فراموش می‌کنند جایگاه خود را مدیون چه کسی هستند. بولنت ارسوی یکی از نمونه‌های این موضوع است؛ شایان ذکر است که من هرگز او را به خاطر شهرتش تحسین نکرده‌ام. البته مشکل من این نیست که او متفاوت است. هر کسی سبک زندگی خود را دارد. مشکل فقط زمانی ایجاد می‌شود که این تفاوت منجر به رفتاری شود که فرد را پر از تکبر کند. از این منظر، حادثه اخیر در کنسرت بولنت ارسوی برای من غیرقابل درک است. این صرفاً مربوط به افراد حاضر در کنسرت یا چند کلمه تند نیست. سوال اساسی این است: آیا هنرمندی که موفقیت خود را مدیون مردم است، حق توهین به آنها را دارد؟ یک هنرمند ممکن است سال‌ها در این حرفه بوده و ثروت اندوخته باشد؛ اما هیچ یک از این موارد شخصیت او را تعریف نمی‌کند. شخصیت واقعی یک هنرمند تنها زمانی آشکار می‌شود که به شهرت برسد و فروتن بماند. رفتار یک هنرمند روی صحنه صرفاً ر...

جمهوری با سلطان و ولیعهد ترکیه هنوز یک جمهوری است؛ نگران نباشید، تاج از موزه ناپدید نشده است! اما برخی رویه‌های سیاسی چنان یادآور سلطنت هستند که گویی تاریخ از درِ پشتی به داخل خزیده است. در یک جمهوری، قدرت باید به‌طور طبیعی از مردم سرچشمه بگیرد و در نهایت نیز به مردم بازگردد. اما وقتی یک سیاستمدار بیش از دو دهه در مرکز قدرت باقی می‌ماند و نام اعضای خانواده‌اش نیز مرتباً در همین حوزه نفوذ ظاهر می‌شود، دیگر فقط درباره یک سیاستمدار صحبت نمی‌کنیم؛ بلکه با یک فرهنگ قدرت روبه‌رو هستیم؛ فرهنگی که در آن قدرت، به‌تدریج خود را بازتولید می‌کند. زیرا وقتی قدرتی که بیش از دو دهه در دست یک نفر بوده، به خانواده او نزدیک می‌شود یا مسیر انتقالش به خانواده هموار می‌شود، این پرسش ناگزیر مطرح می‌شود: آیا هنوز با قدرت یک جمهوری روبه‌رو هستیم، یا قدرتی که تنها لباس جمهوری بر تن دارد؟ از همین‌جا سؤال دیگری پیش می‌آید: آیا انتخابات در تمام این سال‌ها صرفاً برای حفظ ظاهرِ انتخاب برگزار شده‌اند و مردم، بدون آنکه خود بدانند، از پیش به سمتی هدایت شده‌اند که در نهایت قرار بوده است به چه چیزی رأی بدهند؟ اگر چنین ار...

همه می‌توانند شطرنج بازی کنند گاهی برای فهمیدن یک نمایش سیاسی، لازم نیست کارشناس اطلاعاتی باشید؛ کافی است کمی به تناقض‌ها نگاه کنید. مسئله اینجاست که بعضی سیاستمداران ظاهراً آن‌قدر به قدرت خود اطمینان دارند که تصور می‌کنند دیگران چیزی نمی‌فهمند. انگار مردم فقط باید صحنه را تماشا کنند، روایت رسمی را بشنوند، سر تکان بدهند و سؤال هم نپرسند. اما دنیا مدت‌هاست این‌گونه کار نمی‌کند. دولت‌ها ماهواره دارند، آژانس‌های اطلاعاتی دارند و هزاران چشم و گوش در نقاط مختلف جهان. بنابراین وقتی روایت‌ها با واقعیت جور درنمی‌آیند، طبیعی است که سؤال ایجاد شود. چگونه ممکن است ترکیه نداند نیروهایش کجا مستقر هستند؟ یا آمریکا نتواند اطلاعات مربوط به اسرائیل را بررسی کند؟ آیا واقعاً قرار است باور کنیم گزارش‌های متناقض تصادفی‌اند؟ آیا همه چیز فقط یک سوءتفاهم ساده است؟ یا قرار است ما باور کنیم همه دنیا ساده‌لوح شده‌اند؟ این دیگر فقط یک روایت سیاسی نیست؛  این توهین به شعور افکار عمومی است. اگر اوضاع واقعاً آن‌قدر خطرناک است که جنگ میان اسرائیل و ترکیه قریب‌الوقوع باشد، پس چرا متحد اسرائیل چنین صحنه‌های باشکوهی ...