از تاریکی به روشنایی

داستان‌های پنهان و دردهای خاموش در قلب تاریخ ایران در اعماق تاریخ ایران، روایت‌های پنهانی وجود دارد؛ داستان‌هایی از رنج، بی‌عدالتی و سکوت اجباری. اینها داستان افرادی است که زیر ظلم شکنجه ناپدید و فراموش شدند. این داستان واقعی یک کودک چهار ساله و خانواده‌اش است؛ خانواده‌ای که به جای امنیت و آرامش، در ترس و جهل نفس می‌کشیدند. داستانی از وجدان خاموش، خشم سرکوب‌شده و حقیقتی که هرگز فرصت فریاد زدن پیدا نکرد.  در این سطور، نگاهی به زندگی ساده و انسانی خانواده‌ای خواهیم داشت که تنها جرمشان داشتن وجدان بود. چهار سال بیشتر نداشتم که تاریکی ساواک بر کشور سایه افکنده بود. زندان را نمی‌شناختم و هرگز کلمه «ساواک» را نشنیده بودم. آن روز صبح، مادرم من و برادرم را که هفت ساله بود بیدار کرد و به جایی برد که بعداً فهمیدم ساواک نام دارد. پدرم ماه‌ها مفقود شده بود. هیچ خبری، هیچ نامه‌ای، هیچ نشانه‌ای از او نبود. تا اینکه روزی یکی از دوستانش به مادرم گفت که توسط ساواک دستگیر شده است. کورکورانه به سوی امید مادرم با دست خالی برایش غذا درست کرد و ما صبح زود به درب زندان ساواک رفتیم. بعد از ساعت‌ها انتظار،...

من از این سر دنیا به آن سر دنیا نپریدم.—نویسنده گویا روشن من مهاجرت کردم، اما بهایش را با تمام وجودم پرداختم. زیرا بهای مهاجرت من صرفاً سوار شدن به هواپیما، چند ساعت پرواز، زدن چند مهر در گذرنامه و ناگهان پیدا کردن خودم در کشور دیگری نبود. شاید این به صلاح بود، زیرا چنین فاصله کوتاهی هرگز نمی‌توانست مرا به فردی که امروز هستم تبدیل کند. بنابراین: من از این سر دنیا به آن سر دنیا نپریدم. من از مرزهایی عبور کردم که روی هیچ نقشه‌ای نیستند. از مرز زبان عبور کردم؛ مجبور بودم احساساتم را با کلماتی بیان کنم که سال‌ها برایم بیگانه بودند. متوجه شدم که سکوت گاهی گویاتر از هر زبانی است. از مرز باورها عبور کردم. باورهایی که توسط خانواده القا شده‌اند، توسط جامعه تحمیل و مورد سوءاستفاده سیاسی قرار گرفته‌اند. با انجام این کار، یاد گرفتم که هیچ ایده‌ای فقط به خاطر قدیمی بودن مقدس نیست و هیچ ایده‌ای فقط به خاطر جدید بودن درست نیست. هر باوری باید با حقیقت، عدالت و انسانیت سنجیده شود. از مرز فرهنگ‌ها عبور کردم. در کنار مردمی نشستم که رنگ پوست، زبان، مذهب و آداب و رسومشان با من متفاوت بود، اما دردشان با من ...

خدا در کدام طرف است؟ این شاید یکی از قدیمی‌ترین پرسش‌های تاریخ بشر باشد. پرسشی که بارها و بارها، از میدان‌های نبرد گرفته تا محراب‌ها، از کاخ‌ها گرفته تا خانه‌های خیریه، پرسیده شده است: خدا در کدام طرف است؟ به ندرت جنگی بوده است که در آن هر دو طرف خود را نمایندگان خدا ندانند. هیچ قدرتی وجود نداشته که از نام خدا برای مشروعیت بخشیدن به خود استفاده نکرده باشد. حتی بزرگترین جنایات نیز گاهی با شعارهای مقدس آغاز شده‌اند. اما آیا خدا واقعاً از یک قوم، یک کشور، یک دین یا یک حزب سیاسی حمایت می‌کند؟ اگر چنین است، چرا تاریخ پر از شکست کسانی است که خود را "ارتش خدا" می‌نامیدند؟ چرا حکومت‌هایی که نام خدا را بر پرچم‌های خود حک کرده‌اند، گاهی با ظلم، فساد و ستم همراه بوده‌اند؟ اگر صرفاً ادعا کافی بود، هیچ مستبدی در تاریخ وجود نداشت که خود را بر حق‌ نداند. شاید مشکل این است که مردم می‌خواهند خدا را به اردوگاه خود بیاورند، به جای اینکه به عدالت و حقیقت نزدیک‌تر شوند. در بسیاری از متون دینی، از خدا در کنار ارزش‌هایی مانند عدالت، حقیقت، امانت، مهربانی و حمایت از مظلومان یاد می‌شود، نه اینکه او ر...

  وقتی انسان برای تأیید دیگران، هویت خود را از دست می‌دهد یکی از پیچیده‌ترین نیازهای انسانی، نیاز به دیده شدن و پذیرفته شدن است. انسان‌ها می‌خواهند ارزشمند، مورد احترام و معنادار برای دیگران باشند. اما وقتی این نیاز از حد طبیعی فراتر می‌رود، می‌تواند انسان را از خود بیگانه کند. برخی افراد تمام زندگی خود را صرف تلاش برای خشنود کردن و تحسین دیگران می‌کنند، به جای اینکه ارزش خود را در شخصیت واقعی، تلاش، صداقت و توانایی‌هایشان بیابند. به جای خلق خود واقعی‌شان، تصویری خلق می‌کنند که دیگران دوست داشته باشند. این افراد گاهی اوقات آنقدر درگیر اثبات خود می‌شوند که حقیقت را فدا می‌کنند. آنها داستان‌ها را اغراق می‌کنند، در موفقیت‌ها اغراق می‌شوند و نقاط ضعف را پنهان می‌کنند؛ نه همیشه از روی بدخواهی، بلکه از ترس اینکه بدون این تصویر ساخته شده، ارزش کمی داشته باشند. اما بزرگترین آسیب این رفتار از دست دادن اعتماد دیگران نیست؛ بلکه از دست دادن ارتباط با خود است. کسی که سال‌ها به دنبال تأیید دیگران زندگی کرده است، ممکن است در نهایت فراموش کند که کدام بخش‌های وجودش واقعی است و کدام‌ها برای جلب توجه...

افرادی که همیشه نقش قربانی را بازی می‌کند،  ما معمولاً به قربانی اعتبار می‌دهیم. برایشان دلسوزی می‌کنیم، آنها را باور می‌کنیم و در کنارشان می‌ایستیم. اما حقیقتی وجود دارد که به ندرت از آن صحبت می‌شود: همه کسانی که خود را قربانی می‌نامند، در واقع قربانی نیستند.  برخی افراد سال‌ها پشت نقش قربانی پنهان می‌شوند.  در هر اختلافی، وانمود به بی‌گناهی می‌کنند. دیگران را برای هر رابطه‌ی از هم پاشیده‌ای سرزنش می‌کنند. و هر انتقادی را که می‌شنوند، بی‌عدالتی می‌نامند. آنها همیشه آسیب دیده‌اند، پیوسته حق با آنهاست و مدام شخص دیگری مقصر است. آیا ممکن است تمام عمر قربانی باشید و هرگز اشتباه نکنید؟ کسانی که هرگز اشتباهات خود را نمی‌پذیرند، موذیانه به دیگران آسیب می‌رسانند. آنها تقصیر اعمال خود را به گردن اطرافیانشان می‌اندازند. و با گریه از احساسات دیگران سوءاستفاده می‌کنند؛ حقیقت را پشت شکایات پنهان می‌کنند؛ و با تظاهر به اینکه خودشان مقصر نیستند، از آشکار شدن ماهیت واقعی خود جلوگیری می‌کنند. بدترین بی‌عدالتی‌ها همیشه با فریاد و خشونت انجام نمی‌شوند. گاهی اوقات بی‌عدالتی خود را در لباس ب...

مرد هزار چهره خاورمیانه تحلیلی از رجب طیب اردوغان و سیاست قدرت چندلایه در جهان معاصر در دنیای پیچیده و چندلایهٔ سیاست، گاه چهره‌هایی ظهور می‌کنند که نمی‌توان آن‌ها را به‌راحتی در قالب تعاریف سنتی گنجاند؛ شخصیت‌هایی که نمی‌شود با یک واژه یا ویژگی توصیفشان کرد. رجب طیب اردوغان بی‌شک یکی از این چهره‌هاست؛ مردی با هزار نقاب، نقش و تاکتیک. او صرفاً یک سیاستمدار نیست، بلکه کارگردانی زبردست در صحنهٔ قدرت است؛ صحنه را طراحی می‌کند، نقش‌ها را بازتعریف می‌نماید و مهره‌ها را بی‌سروصدا جابه‌جا می‌سازد، بی‌آنکه ظاهراً کسی را برنجاند. برای برخی، او صدای مردم و ناجی فرودستان است؛ برای برخی دیگر، یکی از زیرک‌ترین سیاستمداران زمانه‌مان. اردوغان فعالیت سیاسی خود را با چهره‌ای اصلاح‌طلب، نزدیک به اقشار مذهبی و مردمی آغاز کرد. اقتصاد را رونق داد، به غرب لبخند زد، اتحاد با ناتو را حفظ کرد و رؤیای پیوستن به اتحادیهٔ اروپا را زنده نگه داشت. اما با گذشت زمان، این چهره تغییر کرد. رهبری تازه از زیر نقاب بیرون آمد: چهره‌ای ملی‌گرا، اقتدارگرا و مرکزگرا. او کنترل رسانه‌ها را تشدید کرد، قوهٔ قضائیه را تابع ساخت و ق...

زنان ترکیه؛ قربانیان کلیشه تلویزیونی من سال‌ها در ترکیه زندگی کردم. با خانواده‌های مختلفی تعامل داشتم، در خانه‌هایشان نشستم، با زنان زیادی آشنا شدم و با برخی از آنها دوستی‌های عمیقی برقرار کردم. شاید به همین دلیل است که تماشای برخی از سریال‌های تلویزیونی ترکیه‌ای برای من صرفاً سرگرمی نیست؛ گاهی اوقات واقعاً آزاردهنده است. مشکل من این نیست که چرا یک زن در یک سریال خیانت می‌کند. خیانت، مانند بسیاری از رفتارهای انسانی دیگر، می‌تواند موضوع یک داستان باشد. قرار نیست هنر فقط افراد خوب و رفتارهای مطلوب را به تصویر بکشد. مشکل از جایی شروع می‌شود که خیانت زنان، حسادت، رقابت بین زنان و روابط عاطفی ناسالم به طور مکرر به عنوان عناصر اصلی داستان استفاده می‌شوند. وقتی این تصویر در یک یا دو سریال ظاهر می‌شود، می‌توان آن را به سادگی بخشی از یک داستان دانست. اما وقتی همین الگو تکرار می‌شود و آن سریال‌ها در کشورها و با زبان‌های مختلف پخش می‌شوند، موضوع دیگر صرفاً یک داستان نیست. برای بیننده‌ای که هرگز در ترکیه زندگی نکرده، هرگز با خانواده‌های ترک معاشرت نداشته و جامعه ترکیه را از نزدیک نمی‌شناسد، طبیعی ...

  اگر من یک روز پادشاه تمامی جهان می‌شدم بعضی از مردم رویای پادشاه شدن را در سر می‌پرورانند تا بتوانند به دیگران فرمان دهند.  اما من اگر برای یک روز پادشاه می بودم، اولین کاری که هرگز انجام نمی‌دادم ساختن کاخ‌های جدید و صدور هزاران فرمان بود. در عوض، هر کسی را که در قدرت بود مجبور می‌کردم قبل از قضاوت دیگران، در آینه خود را نگاه کند، زیرا بزرگترین مشکل در این دنیا فقدان قانون نیست، بلکه کمبود وجدان است. تاریخ هزاران پادشاه، رئیس جمهور، امپراتور و حاکم را می‌شناسد. همه آنها با وعده عدالت آمدند، اما بسیاری بوی خون از خود به جا گذاشتند. تاج‌ها عوض شدند،  پرچم‌ها تغییر کردند، ایالت‌ها نام‌هایشان را تغییر دادند، اما اشک مادران ثابت ماند و تعداد گورهای کودکان افزایش یافت. اگر من پادشاه جهان بودم، اولین اقدامم لغو امتیازها بود. هیچ انسانی نباید به دلیل ثروت، قدرت، نژاد، مذهب، ملیت یا نام خانوادگی بر دیگری برتر دانسته شود. عدالت فقط زمانی عدالت است که هیچ تمایزی بین قوی و ضعیف قائل نشود؛ در غیر این صورت، عدالت نیست، تجارت است. فرمان دوم من این می‌شد که همه جنگ‌ها را به محاکمه بکش...

کاش دل شکستن هم در میان قوانین دنیا مجازاتی داشت برای دزد قانون وجود دارد. برای قاتل دادگاه وجود دارد. برای کلاهبردار حکم وجود دارد. اما برای کسی که قلب انسانی را می‌شکند، امیدش را از او می‌گیرد و آرامشش را سلب می‌کند، دادگاهی وجود ندارد. دلشکستگی جرمی نیست که در کتاب‌های قانون نوشته شده باشد؛ اما شاید یکی از جدی‌ترین جنایاتی باشد که یک انسان می‌تواند مرتکب شود. زخمی که با چاقو ایجاد می‌شود، روزی التیام می‌یابد، اما زخمی که با بی‌وفایی، تحقیر، دروغ یا بی‌تفاوتی بر روح ایجاد می‌شود، گاهی تا آخر عمر باقی می‌ماند.. عجیب است که مردم برای شکستن یک لیوان عذرخواهی می‌کنند، اما برای شکستن یک قلب، فقط چند کلمه ساده می‌گویند؛ «متاسفم»، «قرار نبود این‌طور باشم» یا «فراموشش کن». انگار قلب انسان چیزی است که می‌توان به راحتی آن را شکست و از آن گذشت. چه بسیارند کسانی که دیگر هرگز به کسی اعتماد نکرده‌اند، نه به خاطر یک تصادف، بلکه به خاطر قلبی که روزی بی‌رحمانه شکسته شده است. چه بسیارند لبخندهایی که فقط نقابی بودند برای پنهان کردن زخمی که هیچ پزشکی نمی‌توانست آن را التیام بخشد. شاید اگر قانون، شکستن ق...

گاهی مرگ‌بهتر از دوری عزیزان است گاهی اوقات انسان به نقطه‌ای از زندگی می‌رسد که نه شادی را احساس می‌کند و نه از مرگ می‌ترسد؛ تنها خستگی عمیقی روحش را پر می‌کند. خستگی‌ای که از دوری، فقدان و فاصله‌ای که توصیف‌ناپذیر است، زاده می‌شود. در چنین لحظاتی، فکری تلخ در ذهن شکل می‌گیرد: "گاهی مرگ بهتر از جدایی از عزیزان است." زیرا آنچه ما را رنج می‌دهد، فقدان عزیزان است، نه خود زندگی. زیرا ما نمی‌خواهیم زندگی به سادگی ادامه یابد؛ بلکه دوست داریم حضور کسانی را که به زندگی ما معنا بخشیده‌اند، احساس کنیم. فاصله نوعی مرگ خاموش است؛ مرگی که در زیر زمین دفن نمی‌شود، بلکه هر روز چیزی را در درون فرد دفن می‌کند. انسان‌ها  با خاطرات، صداها و تصاویری زندگی می‌کنند که هرگز تکرار نمی‌شوند. و این تکرارنشدن است که درد را عمیق‌تر می‌کند. ذهن انسان نمی‌تواند نیستی را بپذیرد، بنابراین آن را به صورت اشتیاق، آرزو و گاهی خشم تجربه می‌کند. اما در دل همین رنج، یک حقیقت پنهان وجود دارد:. زندگی، با تمام سختی‌اش، جایی است که انسان هنوز می‌تواند عشق را به شکل‌های دیگر تجربه کند؛ در یاد، در نوشتن، در ادامه دادن ر...