از تاریکی به روشنایی

همه می‌توانند شطرنج بازی کنند گاهی برای فهمیدن یک نمایش سیاسی، لازم نیست کارشناس اطلاعاتی باشید؛ کافی است کمی به تناقض‌ها نگاه کنید. مسئله اینجاست که بعضی سیاستمداران ظاهراً آن‌قدر به قدرت خود اطمینان دارند که تصور می‌کنند دیگران چیزی نمی‌فهمند. انگار مردم فقط باید صحنه را تماشا کنند، روایت رسمی را بشنوند، سر تکان بدهند و سؤال هم نپرسند. اما دنیا مدت‌هاست این‌گونه کار نمی‌کند. دولت‌ها ماهواره دارند، آژانس‌های اطلاعاتی دارند و هزاران چشم و گوش در نقاط مختلف جهان. بنابراین وقتی روایت‌ها با واقعیت جور درنمی‌آیند، طبیعی است که سؤال ایجاد شود. چگونه ممکن است ترکیه نداند نیروهایش کجا مستقر هستند؟ یا آمریکا نتواند اطلاعات مربوط به اسرائیل را بررسی کند؟ آیا واقعاً قرار است باور کنیم گزارش‌های متناقض تصادفی‌اند؟ آیا همه چیز فقط یک سوءتفاهم ساده است؟ یا قرار است ما باور کنیم همه دنیا ساده‌لوح شده‌اند؟ این دیگر فقط یک روایت سیاسی نیست؛  این توهین به شعور افکار عمومی است. اگر اوضاع واقعاً آن‌قدر خطرناک است که جنگ میان اسرائیل و ترکیه قریب‌الوقوع باشد، پس چرا متحد اسرائیل چنین صحنه‌های باشکوهی ...

عربستان سعودی؛ اضطرابی که سال‌هاست خصومت نامیده می‌شود من به‌عنوان یک تحلیلگر، وظیفه خود می‌دانم که واقعیت‌ها را تا حد امکان عینی و بی‌طرفانه و بدون هیچ‌گونه تعصب شخصی بررسی کنم. اما گاهی اوقات، تفاوت میان تحلیل و پیش‌بینی تنها با گذشت زمان آشکار می‌شود. در سال ۲۰۱۰، مقاله‌ای درباره نفوذ رو‌به‌رشد رجب طیب اردوغان در جهان عرب نوشتم. در ظاهر، مقاله بر ترکیه و اردوغان متمرکز بود؛ اما در سطحی عمیق‌تر، موضوع دیگری را آشکار می‌کرد: تغییر موازنه قدرت در خاورمیانه و نگرانی‌های برخی از کشورهای منطقه درباره نفوذ و قدرت رو‌به‌رشد ایران. در آن زمان، دلایل دقیق این اضطراب برای من روشن نبود. آیا خصومت بود؟ آیا ترس بود؟ آیا رقابت بود؟ یا چیزی عمیق‌تر؟ امروز، شانزده سال بعد، می‌توانم آن را دقیقاً تعریف کنم: من نگران ایران بوده‌ام. من نگران شرایطی بوده‌ام که در آن، ایران می‌تواند به تهدیدی برای کشورهای خاورمیانه و ابرقدرت‌ها تبدیل شود. البته هیچ قدرتی نمی‌تواند ایران را از موازنه قدرت منطقه‌ای حذف کند. ایران موقعیت جغرافیایی منحصربه‌فرد، جمعیت زیاد، منابع انرژی فراوان و تاریخ و تمدنی هزاران‌ساله دارد. ...

آمریکا: شیری در برابر ضعیفان، ترسو در برابر قدرتمندان جهان سال‌ها، ایالات متحده خود را به عنوان یک قدرت جهانی که قادر به اعمال تحریم، تهدید، اعمال فشار و در صورت لزوم، جنگ است، معرفی می‌کرد. بسیاری از کشورها نیز می‌دانستند که مقاومت در برابر واشنگتن می‌تواند بهای سنگینی داشته باشد. اما دنیای امروز دیگر مانند دنیای دیروز نیست. چین هر روز قوی‌تر می‌شود. روسیه نیز در حال شکل دادن به مسیر خود است. نه چین منتظر تأیید ایالات متحده می‌ماند و نه روسیه به دنبال تأیید واشنگتن برای تصمیمات خود است. این واقعیتی است که نمی‌توان آن را با تبلیغات سیاسی پنهان کرد. چین دیگر کشوری نیست که بتوان با چند تهدید و دستورالعمل سیاسی آن را به عقب راند. این کشور به سرعت در حال گسترش قدرت اقتصادی، صنعتی، فناوری و نظامی خود است و برای آینده‌ای آماده می‌شود که در آن هیچ کس برای آن تصمیم نمی‌گیرد. علیرغم فشارها و تحریم‌های گسترده، روسیه نیز مسیر خود را دنبال می‌کند. آنها اهداف خود را دنبال می‌کنند. و آمریکا نمی‌تواند با آنها همانطور که با کشورهای ضعیف‌تر رفتار می‌کند، رفتار کند. اینجاست که چهره واقعی قدرت نمایان می...

اردوغان؛ بازیگری ماهر در خاورمیانه چگونه کسی که فقط به یک زبان، نه زبان آکادمیک و دیپلماتیک ترکی، بلکه زبان کوچه و بازار مسلط است، می‌تواند در سیاست داخلی ترکیه و بازی پیچیده خاورمیانه تا این حد زیرک و حسابگر باشد؟ به نظر من او شایسته مدال طلا است! نه به خاطر زبان‌شناسی‌اش، نه به خاطر دیپلماسی کلاسیکش؛ بلکه به این دلیل که توانسته با این زبان ساده و محاوره‌ای، چنان ماهرانه سیاست بازی کند که بسیاری از سیاستمداران باسواد و چندزبانه هنوز قواعد بازی او را نمی‌فهمند. اردوغان را نمی‌توان یک سیاستمدار ساده دانست. او سال‌هاست که نشان داده در سیاست، بیش از وفاداری به اصول ثابت، به فرصت‌ها، منافع و موازنه قوا نگاه می‌کند. امروز با یک طرف دست می‌دهد، فردا با طرف دیگر مذاکره می‌کند و در صورت لزوم، پس‌فردا همان دو طرف را در مقابل هم قرار می‌دهد؛ بدون اینکه لزوماً از هیچ‌کدام برای همیشه بگذرد. این مهارتی است که در خاورمیانه جواب می‌دهد. اردوغان به خوبی فهمیده است که در این منطقه، شعارها فقط برای مردم است؛ پشت میز مذاکره، آنچه اهمیت دارد قدرت، پول، جغرافیا و اهرم فشار است. او از «برادری» صحبت می‌کند، ...

ن گاه آتاتورک به سیاست اردوغان اگر آتاتورک امروز زنده بود، احتمالاً بیشتر به دستاوردهای اردوغان توجه می‌کرد تا به معرفی خودش. این تمایز بسیار مهم است زیرا در سیاست، آنچه یک سیاستمدار درباره یک شخصیت تاریخی می‌گوید، همیشه با آنچه که واقعاً از آن شخصیت به جا مانده، همسو نیست.  اردوغان سال‌هاست که می‌داند نمی‌تواند آتاتورک را از تاریخ ترکیه پاک کند. آتاتورک صرفاً یک رئیس جمهور یا فرمانده نظامی نبود؛ او بنیانگذار جمهوری ترکیه و رهبر حزبی بود که نام و هویتش به طور جدایی‌ناپذیری با جمهوری‌خواهی و سکولاریسم پیوند خورده است. بنابراین، اختلاف اردوغان با آتاتورک را نمی‌توان با چند جمله در مورد احترام یا بی‌احترامی شخصی حل کرد. مشکل عمیق‌تر است :   اردوغان با کدام جنبه‌های جمهوری آتاتورک موافق است و کدام یک را می‌خواهد تغییر دهد؟ برای درک این تفاوت، باید به خود آتاتورک مراجعه کنیم، نه به تفاسیری که سیاستمداران امروز از او ارائه می‌دهند. آتاتورک موضع روشنی در مورد دین داشت. او آن را انکار نکرد؛ برعکس، در سخنرانی‌های ضبط‌شده‌اش، از دین به عنوان یک امر وجدانی صحبت می‌کرد و تأکید داشت که دین...

          تاریخ، سکوت کشورهای مسلمان را فراموش نخواهد کرد تاریخ سکوت کشورهای مسلمان را فراموش نخواهد کرد تاریخ بارها نشان داده است که هیچ دشمن واحدی نمی‌تواند به تنهایی یک ملت یا یک منطقه را شکست دهد. قبل از فروپاشی، شکاف‌هایی در دیوارها ایجاد می‌شود. سهل‌انگاری، تفرقه و بی‌مسئولیتی، راه را برای خطر قبل از حمله خارجی هموار می‌کند. دشمن همیشه فراتر از مرزها منتظر نمی‌ماند. گاهی اوقات، نقاط ضعف، اختلافات داخلی و تصمیمات اشتباه خودمان، بزرگترین فرصت‌ها را ایجاد می‌کند. خانه‌ای که نگهبانانش به جای محافظت از آن با یکدیگر رقابت می‌کنند، دیر یا زود تسلیم خطر خواهد شد. ملت‌ها نیز تفاوتی ندارند. فروپاشی یک کشور یا منطقه همیشه با حمله مستقیم دشمن آغاز نمی‌شود. گاهی اوقات، نقطه شکست واقعی زمانی است که صاحبان قدرت، مسئولیت‌های تاریخی خود را فراموش می‌کنند. تراژدی تاریخی خاورمیانه خاورمیانه امروز بهای یک تراژدی بزرگ تاریخی را می‌پردازد. این منطقه که زمانی مرکز اصلی تمدن، علم، تجارت و فرهنگ بود، با عواقب سنگین سال‌ها جنگ، اختلافات سیاسی و تصمیمات اشتباه روبرو است. البته، دخال...